Khi con nói "con ghét cha" rồi "con nhớ cha"

"Em không biết xử lý thế nào với M nữa. Từ khi bố mẹ ly hôn, con cứ như cái thùng thuốc nổ — chỉ cần một chuyện nhỏ là nổ tung. Em về muộn 15 phút, con khóc thét cả tiếng đồng hồ. Nhưng khi bình tĩnh lại, con lại là một đứa trẻ ngoan, vui vẻ. Em đang kiệt sức, Sophia ạ."

Người mẹ ngồi trước tôi, mắt đỏ hoe. M — 10 tuổi, một năm trước bố mẹ ly hôn. Và trong khoảng thời gian đó, M đã sống với hai cảm xúc đối lập, đôi khi trong cùng một câu nói: "Con ghét cha... nhưng con nhớ cha."

Đây không phải câu chuyện về một đứa trẻ "hư" hay "khó bảo". Đây là câu chuyện về một đứa trẻ đang đau — và chưa có đủ công cụ để diễn tả nỗi đau đó bằng lời.

Điều thực sự đang xảy ra trong M

Khi một đứa trẻ trải qua ly hôn của cha mẹ, thế giới của con bị chia làm hai. Một nửa yêu cha, một nửa yêu mẹ. Và khi hai người ấy không còn ở cùng nhau, con cảm thấy như mình bị xé làm đôi — nhưng không có từ ngữ nào để diễn tả điều đó.

Những cơn khóc không kiểm soát, đập phá đồ vật, la hét — ở một đứa trẻ 10 tuổi — không phải là con đang làm hư, mà là con đang kêu cứu. Não bộ con ở giai đoạn bắt đầu hình thành tư duy trừu tượng (khoảng 9–12 tuổi), nhưng vẫn chưa đủ chín để xử lý cảm xúc phức tạp như: tức giận + buồn + tổn thương + nhớ nhung + sợ hãi + trung thành cùng một lúc.

"Con ghét cha" và "con nhớ cha" — Hai cảm xúc có thể tồn tại cùng lúc

M nói "con ghét cha" — đó là nỗi giận, nỗi đau vì cha đã ra đi. M nói "con nhớ cha" — đó là tình yêu, là sự gắn bó đang bị đứt đoạn. Hai cảm xúc này không hề mâu thuẫn. Chúng tồn tại song song, và một đứa trẻ 10 tuổi chưa học được cách sống chung với sự trái ngược đó.

Việc M đổ lỗi cho mẹ "mẹ đuổi cha đi" — dù đúng hay sai — cũng là một cách con bảo vệ hình ảnh người cha trong tâm trí. Con đang cố gắng tìm một lời giải thích cho một điều không thể giải thích được: "Tại sao cha lại không ở đây?"

Vậy mẹ nên làm gì trong cơn bùng nổ

Điều khó nhất với ba mẹ trong tình huống này là không bị cuốn vào cơn bão cảm xúc của con. Khi M la hét, đập phá, nói "mẹ đuổi cha đi" — phản ứng tự nhiên là phòng vệ, giải thích, hoặc đáp trả. Nhưng tất cả những phản ứng đó đều khiến cơn bão to hơn.

Tôi gợi ý cho người mẹ ba điều:

Trước tiên, gọi tên cảm xúc thay vì phán xét hành vi. Thay vì "Sao con lại hét mẹ?", hãy thử: "Mẹ thấy con đang rất tức giận. Điều đó là khó khăn với con phải không?" — Câu nói này giúp con thấy được rằng cảm xúc của con được nhìn nhận, chứ không bị phán xét.

Sau đó, đặt một ranh giới nhẹ nhàng nhưng rõ ràng. "Mẹ hiểu con đang tức, nhưng con không được đập đồ. Nếu con cần, mẹ có thể ngồi bên cạnh con." — Ranh giới không phải để trừng phạt, mà để con biết rằng cảm xúc nào cũng được phép, nhưng hành vi vẫn có giới hạn.

Cuối cùng, đừng cố giải thích hay thuyết phục khi con đang bùng nổ. Sau cơn giông mới có thể trò chuyện. Hãy để con bình tĩnh trước, rồi mới hỏi: "Con có muốn nói chuyện về điều làm con giận không?" — Không ép buộc, nhưng luôn mở cánh cửa.

Khi nào là dấu hiệu cần hỗ trợ thêm

Những cơn bùng nổ cảm xúc dữ dội ở trẻ trong 1-2 năm đầu sau ly hôn là một phản ứng đau buồn bình thường. Tuy nhiên, nếu:

• Các cơn trở nên thường xuyên hơn, kéo dài hơn
• Con bắt đầu có hành vi tự làm đau bản thân
• Con ngày càng thu mình, từ chối giao tiếp
• Chuyện ở trường trở nên tồi tệ hơn (xung đột bạn bè, kết quả học tập sụt giảm mạnh)

— đây là lúc cần có sự đồng hành của một chuyên viên tâm lý để giúp con xử lý những tổn thương sâu hơn.

Người mẹ trong buổi tư vấn, sau khi được lắng nghe và hiểu rằng cơn bùng nổ của con không phải là tấn công mẹ, đã bắt đầu thay đổi cách phản ứng. Chưa đầy một tháng sau, mẹ chia sẻ: "M đã bình tĩnh hơn nhiều. Và có một lần con nói với em: 'Mẹ ơi, con nhớ cha ghê.' — và con khóc, nhưng không hét, không đập phá."