"Đây là đồ của con, con không cho bạn mượn"

"Tuần trước con mang chiếc xe yêu thích đến lớp. Bạn B. xin mượn, con nói to: 'Đây là đồ của con, con không cho bạn mượn!' Bạn B. khóc, cô giáo khuyên con nên chia sẻ nhưng con vẫn không cho. Cô giáo bảo con 'chưa biết chia sẻ' khiến em thấy vừa xấu hổ vừa phân vân: phải chăng con em ích kỷ? Em có nên ép con cho bạn mượn?"

Chị N. kể lại câu chuyện với tôi, giữa nụ cười gượng gạo và sự băn khoăn. A. — 4 tuổi, đang học lớp mầm non. Chiếc xe đồ chơi đó là món quà sinh nhật của con, và con mang nó đến lớp như một người bạn đồng hành.

Câu hỏi của chị N. cũng là câu hỏi của rất nhiều phụ huynh có con ở tuổi mầm non: "Dạy con chia sẻ đến đâu là đủ? Và 'không chia sẻ' có nghĩa là con hư không?"

Điều thực sự đang diễn ra trong A.

A. 4 tuổi. Ở độ tuổi này, trẻ đang bắt đầu hình thành ý thức về "của mình" và khả năng đưa ra quyết định. Đây là một bước phát triển quan trọng — không phải là sự ích kỷ.

Khi A. nói "đây là đồ của con" và "con không cho bạn mượn", con đang làm ba việc cùng lúc:

• Khẳng định quyền sở hữu — "Của mình" là một khái niệm mới và quan trọng với trẻ 4 tuổi.
• Biểu đạt cảm xúc của mình — Con có một mối quan hệ với món đồ chơi đó, và con chưa sẵn sàng "chia sẻ" nó.
• Đặt ranh giới — Con đang học cách nói "không" một cách rõ ràng.

Chiếc xe đồ chơi — hơn cả một món đồ

Trong tâm lý học phát triển, có một khái niệm gọi là "vật chuyển tiếp" (transitional object). Đó là những món đồ đặc biệt (thú bông, chăn, xe đồ chơi...) mà trẻ mang theo để cảm thấy an toàn khi xa mẹ.

Với A., chiếc xe đó không chỉ là đồ chơi. Nó là sợi dây kết nối con với thế giới an toàn ở nhà. Khi con mang xe đến lớp, con đang mang theo một phần của sự an toàn đó. Việc bạn B. xin mượn xe có thể khiến con cảm thấy bị đe dọa — không phải bởi bạn, mà bởi ý nghĩ sẽ mất đi vật bảo vệ đó.

Điều này hoàn toàn bình thường và là một phần của quá trình phát triển.

Vậy mẹ có nên ép con chia sẻ?

Không. Nhưng cũng không nên bỏ qua cơ hội dạy con cách tương tác với bạn bè. Thay vì ép con cho mượn, mẹ có thể:

1. Công nhận quyền của con trước.
Hãy bắt đầu bằng câu: "Đây là đồ của con, con có quyền quyết định có cho bạn mượn hay không." — Câu nói này giúp con cảm thấy được tôn trọng. Khi con cảm thấy an toàn, con sẽ dễ dàng mở lòng hơn.

2. Dạy con cách nói "không" lịch sự.
Nếu con không muốn cho mượn, mẹ có thể hướng dẫn con nói: "Xe này là của con, con chưa muốn cho mượn. Nhưng con có thể chơi cùng bạn với một xe khác." — Điều này dạy con rằng nói "không" không có nghĩa là từ chối bạn hoàn toàn.

3. Chuẩn bị cho con trước khi đến lớp.
Trước mỗi buổi học, mẹ có thể hỏi: "Hôm nay con muốn mang đồ chơi nào đến lớp? Nếu bạn nào xin mượn, con sẽ làm gì?" — Giúp con chuẩn bị tâm lý và có một kế hoạch.

4. Giới thiệu khái niệm "thương lượng".
Mẹ có thể dạy con: "Con có thể cho bạn mượn 5 phút, sau đó bạn trả lại cho con." — Đây là cách giới thiệu khái niệm thỏa thuận, giúp con dần dần học cách chia sẻ theo cách con có thể kiểm soát được.

Và sau một tuần...

Chị N. quay lại với tôi và kể: "Em đã áp dụng cách hỏi con trước khi đến lớp. Hôm đầu, con vẫn không cho mượn, nhưng em không la con. Em chỉ nói: 'Không sao, đây là đồ của con.' Rồi đến hôm thứ ba, con mang một chiếc xe khác đến và nói: 'Con cho bạn mượn xe này, còn xe kia con cất trong cặp.'"

A. không thay đổi trong một ngày. Nhưng khi con cảm thấy an toàn và được tôn trọng, con bắt đầu chủ động mở lòng. Và đó là cách "chia sẻ" thực sự bắt đầu — từ sự an toàn, không phải từ sự ép buộc.